Insight

Schijnzelfstandigheid voorkomen: zo richt je een zzp-opdracht in die de toets doorstaat

21 jul 2026 · Door localsam · 9 min leestijd

De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer op schijnzelfstandigheid, en vanaf 2026 kunnen daar boetes bij komen die oplopen tot 100 procent van de naheffing. Toch hoef je als werkgever niet te stoppen met het inhuren van zzp’ers — je moet het alleen aantoonbaar goed doen. De kern: niet het contract telt, maar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet. Dit artikel geeft een concreet stappenplan om je inhuur zo in te richten dat die een controle doorstaat, plus de signalen waar de Belastingdienst op let. Het is geen juridisch advies, maar een praktische checklist om het gesprek met je jurist voor te bereiden.

Waarom een checklist, en niet een contract

Veel werkgevers zoeken naar één document dat hen indekt. Dat document bestaat niet meer. Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer, en bestaande exemplaren bieden alleen dekking zolang de praktijk overeenkomt met wat erop staat. De papieren werkelijkheid is ondergeschikt aan de feitelijke.

Dat betekent dat voorkomen van schijnzelfstandigheid geen kwestie is van het juiste contract tekenen, maar van het juist inrichten van de samenwerking. De gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad zijn daarbij leidend, en die gaan vrijwel allemaal over gedrag, niet over papier. Deze checklist vertaalt die gezichtspunten naar concrete vragen die je over elke inhuur kunt stellen.

Stap 1: Toets de mate van sturing

De eerste vraag is wie bepaalt hoe het werk gebeurt. Hoe meer de opdrachtgever stuurt op de manier waarop, het tijdstip en de plaats, hoe meer de relatie op een dienstverband lijkt.

Loop deze vragen langs. Bepaalt de zzp’er zelf hoe hij de opdracht uitvoert, of krijgt hij gedetailleerde instructies zoals een werknemer? Kan hij zijn eigen werktijden indelen? Mag hij de opdracht vanaf een eigen locatie doen, of is aanwezigheid op kantoor verplicht zonder dat de aard van het werk dat vereist? Kan hij zich laten vervangen door iemand anders?

Hoe meer vrijheid de zzp’er heeft in de uitvoering, hoe sterker je staat. Een zelfstandige die precies zo wordt aangestuurd als het vaste personeel, is een risico — ongeacht wat het contract zegt.

Stap 2: Beoordeel de inbedding in je organisatie

De tweede vraag is of de werkende onderdeel is geworden van je organisatie, of dat hij echt als externe partij opereert. Dit is een van de zwaarstwegende signalen.

Vraag jezelf af: vervult de zzp’er een functie die ook door een vaste medewerker zou kunnen worden ingevuld, en doet hij dat al langere tijd? Heeft hij een vast bureau, een bedrijfsmailadres met jouw domein, een plek op het organigram? Draait hij mee in werkoverleggen, beoordelingsgesprekken en teamuitjes alsof hij in dienst is? Is hij voor klanten of collega’s niet te onderscheiden van het personeel?

Hoe meer iemand is ingebed, hoe meer het op een dienstverband lijkt. Een echte zelfstandige levert een afgebakende dienst en is herkenbaar een buitenstaander. Let op: structurele, langdurige inhuur voor een kernfunctie is een van de duidelijkste rode vlaggen die de Belastingdienst ziet.

Stap 3: Controleer het ondernemersrisico

De derde vraag draait om de vraag of de werkende daadwerkelijk als ondernemer opereert. Sinds 2025 weegt dit externe ondernemerschap volwaardig mee — de Belastingdienst kijkt nadrukkelijk naar hoe de zzp’er buiten jouw organisatie functioneert.

Dit heeft een belangrijk gevolg dat veel werkgevers verrast: twee zzp’ers die binnen jouw bedrijf exact hetzelfde werk doen, kunnen verschillend kwalificeren. De een geldt als zelfstandige, de ander als verkapt werknemer. Het verschil zit niet in het werk, maar in het ondernemerschap van de persoon zelf.

Toets daarom: heeft de zzp’er meerdere opdrachtgevers, of werkt hij feitelijk fulltime en langdurig alleen voor jou? Investeert hij in zijn eigen bedrijf, materiaal of opleiding? Loopt hij risico bij fouten en is hij daarvoor aansprakelijk en verzekerd? Schommelt zijn inkomen zoals bij een ondernemer, of lijkt het op een vast maandsalaris? Presenteert hij zich naar buiten als ondernemer, met een eigen bedrijf en eigen klanten?

Hoe meer ondernemersrisico, hoe sterker de zelfstandigheid. Iemand zonder enig risico, met één opdrachtgever en een vast bedrag per maand, lijkt fiscaal sterk op een werknemer.

Stap 4: Let op het uurtarief

Sinds de uitgeklede Wet VBAR die de Tweede Kamer op 21 april 2026 aannam, geldt er een rechtsvermoeden van werknemerschap bij een laag uurtarief. Bij een tarief onder ongeveer 38 euro per uur (peildatum 1 januari 2026) ligt de bewijslast bij jou als opdrachtgever: jij moet aantonen dat er géén arbeidsovereenkomst is, als de werkende zich op dat vermoeden beroept.

Dat maakt het tarief een concreet aandachtspunt. Huur je iemand in onder die grens, weet dan dat je extra moet kunnen onderbouwen dat de relatie zelfstandig is. Het is geen verbod — het verschuift de bewijslast.

Stap 5: Leg de feitelijke situatie vast

De laatste stap is documentatie, maar dan van het juiste soort. Niet alleen een contract, maar bewijs van hoe de samenwerking feitelijk verloopt.

Denk aan: facturen die een echt ondernemerspatroon laten zien, correspondentie waaruit blijkt dat de zzp’er zelf zijn werk inricht, bewijs van andere opdrachtgevers, een eigen bedrijfsprofilering, en een opdrachtomschrijving die afgebakend is in plaats van “meedraaien tot nader order”. Zorg dat het contract en de praktijk niet uit elkaar lopen — want bij een controle wint de praktijk altijd.

De Belastingdienst biedt zelf hulpmiddelen die je kunt gebruiken om je inschatting te maken, zoals de keuzehulp en de webmodule beoordeling arbeidsrelatie van het ministerie van SZW. Die geven geen zekerheid voor jouw specifieke geval, maar helpen wel om het gesprek met de zzp’er en je jurist te structureren.

Wat er gebeurt bij een controle

Het helpt om te weten hoe een controle verloopt, zodat je niet schrikt van het eerste contact. De Belastingdienst begint in 2026 in principe met een bedrijfsbezoek — een oriënterend gesprek, vaak eindigend in een waarschuwing en de gelegenheid om te herstellen. Pas bij zwaardere signalen volgt een boekenonderzoek, de formele controle die tot een naheffing kan leiden.

De aantallen zijn beheersbaar maar reëel: een speciaal team van 80 voltijds medewerkers voerde tot eind 2025 ruim 1.100 bedrijfsbezoeken en zo’n 300 boekenonderzoeken uit. De controles zijn risicogericht. Werk je met een intermediair of bureau? Houd er rekening mee dat de Belastingdienst naar de hele keten kijkt, van opdrachtgever via intermediair tot opdrachtnemer.

De kosten als het misgaat

Om te begrijpen waarom deze checklist de moeite waard is, helpt het de inzet te kennen. Bij geconstateerde schijnzelfstandigheid kan de Belastingdienst loonheffingen en premies naheffen met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Hoe later de controle, hoe meer jaren meetellen — vanaf 2030 weer tot vijf jaar.

Daar kan vanaf 2026 een vergrijpboete bovenop komen bij opzet of grove schuld, tussen 10 en 100 procent van de naheffing. En er is een risico los van de fiscus: de werkende kan civielrechtelijk alsnog werknemersrechten claimen — loondoorbetaling, pensioen, vakantiedagen, ontslagbescherming — met terugwerkende kracht vanaf het moment dat de relatie als dienstverband kwalificeert.

De kern in één zin

Zzp’ers inhuren mag nog steeds. Zorg alleen dat de zelfstandige daadwerkelijk zelfstandig is — vrij in de uitvoering, niet ingebed als vast personeel, met echt ondernemersrisico — en dat je dat kunt aantonen met de praktijk, niet alleen met papier.

Veelgestelde vragen

Mag ik nog zzp’ers inhuren in 2026?
Ja. De regels over wat mag zijn niet veranderd, alleen de handhaving. Een zorgvuldig ingerichte en goed vastgelegde opdracht doorstaat de toets.

Wat is het belangrijkste signaal van schijnzelfstandigheid?
Structurele, langdurige inhuur voor een functie die ook een vaste medewerker zou kunnen vervullen, gecombineerd met sturing en inbedding zoals bij personeel.

Beschermt een modelovereenkomst mij?
Alleen als de praktijk overeenkomt met wat erin staat. Nieuwe worden sinds september 2024 niet meer beoordeeld; bestaande gelden tot eind 2029.

Kan ik twee zzp’ers met hetzelfde werk verschillend moeten behandelen?
Ja. Sinds 2025 weegt het externe ondernemerschap mee. Twee mensen met identiek werk kunnen verschillend kwalificeren.

Wat betekent het lage-uurtarief-vermoeden?
Bij een tarief onder ongeveer 38 euro per uur moet jij als opdrachtgever bewijzen dat er geen arbeidsovereenkomst is, als de werkende zich daarop beroept.

Hoe begint een controle meestal?
In 2026 met een bedrijfsbezoek: een oriënterend gesprek, vaak met een waarschuwing en kans op herstel.

Geldt het risico ook bij inhuur via een bureau?
Ja. De Belastingdienst beoordeelt de hele keten. De feitelijke uitvoering blijft leidend.

Hoe ver terug kan een naheffing gaan?
Tot 1 januari 2025. Bij een latere controle kunnen meer jaren meetellen, vanaf 2030 tot maximaal vijf jaar.

Wat kost een fout in het ergste geval?
De naheffing plus belastingrente, en bij opzet of grove schuld een vergrijpboete tot 100 procent. Daarnaast mogelijke civiele claims.

Welke hulpmiddelen kan ik zelf gebruiken?
De keuzehulp en de webmodule beoordeling arbeidsrelatie van SZW. Ze geven geen zekerheid, maar structureren je inschatting.

Moet ik mijn huidige zzp’ers opnieuw beoordelen?
Verstandig wel. De handhaving kijkt naar de actuele praktijk, dus een relatie die jaren geleden goed was ingericht, kan inmiddels naar een dienstverband zijn gegroeid.

Is deze checklist genoeg om zeker te zijn?
Nee. Hij helpt je risico’s signaleren en het gesprek voorbereiden, maar vervangt geen beoordeling door een arbeidsjurist of fiscalist.

Lees ook

Bronnen

Dit artikel hoort bij het onderwerp Schijnzelfstandigheid & Wet VBAR. Bekijk de complete gids en alle artikelen erover.

Delen: Facebook LinkedIn X