Werkgevers hebben een wettelijke scholingsplicht, en die is sinds 2022 fors aangescherpt. Op grond van artikel 7:611a BW moet je werknemers in staat stellen scholing te volgen die noodzakelijk is voor hun functie. Sinds de implementatie van de EU-richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden op 1 augustus 2022 geldt bovendien: verplichte scholing moet je kosteloos aanbieden, de scholingstijd telt als arbeidstijd, en een studiekostenbeding voor die scholing is nietig — je mag de kosten dus niet terugvorderen, ook niet bij vertrek. Voor scholing waar de werknemer zelf voor kiest, mag je nog wel afspraken maken. Dit artikel legt de grens uit tussen wat je moet betalen en wat je mag verrekenen. Het is algemene informatie, geen juridisch advies.
De scholingsplicht: de wettelijke basis
De scholingsplicht staat sinds 2015 in artikel 7:611a van het Burgerlijk Wetboek, ingevoerd met de Wet werk en zekerheid. De kern: je moet je werknemers in staat stellen scholing te volgen die noodzakelijk is voor de uitoefening van hun functie. Dat omvat ook scholing in het kader van een verbetertraject — bijvoorbeeld als een werknemer over te weinig vaardigheden beschikt om zijn werk goed te doen — en scholing om bij een reorganisatie in een andere functie te kunnen blijven werken.
Het is een inspanningsverplichting met praktische gevolgen: bij een ontslagzaak wegens disfunctioneren toetst de rechter ook of je voldoende hebt gedaan om de werknemer via scholing te laten verbeteren. Verwaarloosde scholing kan je ontslagpositie dus verzwakken.
De aanscherping van 2022: kosteloos en onder werktijd
Op 1 augustus 2022 is artikel 7:611a uitgebreid door de implementatie van de EU-richtlijn transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden. Sindsdien geldt voor verplichte scholing een driedubbele regel die je als werkgever goed moet kennen.
Ten eerste: de scholing moet kosteloos zijn. Alle kosten die de werknemer maakt — cursusgeld, maar ook reiskosten, boeken, studiemateriaal en examengelden — komen voor jouw rekening. Ten tweede: de scholingstijd geldt als arbeidstijd, en de scholing moet zo veel mogelijk onder werktijd worden aangeboden. Ten derde: een studiekostenbeding voor verplichte scholing is nietig. Je mag de kosten niet verrekenen of terugvorderen, ook niet als de werknemer kort na de opleiding vertrekt.
Belangrijk: deze regels hebben onmiddellijke werking en kennen geen overgangsregeling. Een studiekostenbeding voor verplichte scholing dat vóór 1 augustus 2022 is afgesproken, is sindsdien dus óók nietig. Werk je nog met modelcontracten waarin zo’n beding standaard staat, dan is het zaak die aan te passen.
De cruciale vraag: wat is “verplichte” scholing?
Het hele onderscheid draait om de vraag of scholing “noodzakelijk voor de functie” is. Want alleen voor die verplichte scholing geldt het verbod op een studiekostenbeding. Voor scholing waar de werknemer zelf voor kiest — die niet noodzakelijk is voor de huidige functie — mag je nog gewoon een studiekostenbeding overeenkomen en afspraken maken over (gedeeltelijke) terugbetaling.
Van verplichte scholing is in elk geval sprake als die volgt uit de wet of een toepasselijke cao. Denk aan veiligheids- en vakbekwaamheidstrainingen, of scholing in een verbetertraject. Persoonlijke ontwikkeling zonder concrete noodzaak voor de functie valt daar volgens de rechtspraak níet onder.
Er is één belangrijke uitzondering: opleidingen voor gereglementeerde beroepen (vastgelegd in een officiële lijst — denk aan beroepen als registerloods, asbestverwijderaar of duiker) vallen buiten de definitie van noodzakelijke scholing. Voor het verkrijgen of behouden van zo’n beroepskwalificatie mag je in beginsel wél een studiekostenbeding afspreken, tenzij een wettelijke of cao-regeling anders bepaalt.
Het grijze gebied en de rechtspraak
In de praktijk is niet altijd helder of een opleiding “noodzakelijk” is, en daarover wordt geprocedeerd. De rechtspraak vult de norm steeds verder in. Een voorbeeld: een taalopleiding die een werknemer in staat stelt door te groeien naar een hogere, beter betaalde functie werd door partijen niet als verplichte scholing gezien, waardoor terugbetaling aan de orde kon zijn. En over de vraag of de Beroepsopleiding Advocatuur “noodzakelijke scholing” is, zijn zelfs prejudiciële vragen aan de Hoge Raad gesteld.
De les hieruit: de grens is niet altijd scherp, en bij twijfel is het verstandig juridisch te toetsen of een beding standhoudt voordat je erop vertrouwt. Een nietig beding biedt geen enkele bescherming, en een onterechte terugvordering kan zich tegen je keren.
Wat dit voor jou als werkgever betekent
Twee praktische lessen. Ten eerste: controleer je modelcontracten en bestaande studiekostenbedingen. Staat er een terugbetalingsregeling in voor scholing die noodzakelijk is voor de functie, dan is die nietig — pas hem aan zodat hij alleen geldt voor niet-verplichte, vrijwillige opleidingen. Ten tweede: zie scholing niet alleen als kostenpost maar als investering die ook je ontslagpositie versterkt. Een werknemer die je aantoonbaar de kans hebt gegeven zich te ontwikkelen, staat sterker in een verbetertraject — en jij dus ook, mocht het tot ontslag komen. Bij twijfel of een opleiding onder de verplichte scholing valt, loont het om dat vooraf juridisch te laten toetsen.
Veelgestelde vragen
Moet ik scholing voor mijn werknemers betalen?
Verplichte scholing (noodzakelijk voor de functie) moet je sinds augustus 2022 kosteloos aanbieden. Voor vrijwillige scholing mag je afspraken maken.
Wat valt onder verplichte scholing?
Scholing die noodzakelijk is voor de functie, of die volgt uit wet of cao — inclusief veiligheids- en vakbekwaamheidstrainingen en verbetertrajecten.
Mag ik een studiekostenbeding afspreken?
Niet voor verplichte scholing — dat beding is nietig. Voor niet-verplichte, vrijwillige scholing mag het wel.
Geldt de scholingstijd als werktijd?
Ja. Verplichte scholing moet zo veel mogelijk onder werktijd plaatsvinden en de tijd telt als arbeidstijd.
Welke kosten moet ik vergoeden bij verplichte scholing?
Alle kosten: cursusgeld, reiskosten, boeken, studiemateriaal en examengelden.
Geldt dit ook voor contracten van vóór augustus 2022?
Ja. De wet heeft onmiddellijke werking; er is geen overgangsregeling. Een oud beding voor verplichte scholing is sindsdien nietig.
Wat zijn gereglementeerde beroepen?
Beroepen op een officiële lijst (zoals registerloods of asbestverwijderaar); voor die beroepskwalificaties mag in beginsel wél een studiekostenbeding gelden.
Kan ik studiekosten terugvorderen als een werknemer snel vertrekt?
Niet bij verplichte scholing. Bij vrijwillige scholing kan dat, als je dat geldig hebt afgesproken.
Wat als ik twijfel of een opleiding verplicht is?
Laat het juridisch toetsen. De grens is niet altijd scherp en een nietig beding biedt geen bescherming.
Versterkt scholing mijn ontslagpositie?
Ja. Bij ontslag wegens disfunctioneren toetst de rechter of je de werknemer via scholing de kans tot verbetering hebt gegeven.
Moet ik ook investeren in bredere ontwikkeling?
De wettelijke plicht betreft noodzakelijke scholing; bredere ontwikkeling is niet verplicht maar vaak wel verstandig voor behoud en inzetbaarheid.
Wat moet ik nu controleren?
Je modelcontracten en bestaande studiekostenbedingen, zodat die niet onterecht gelden voor verplichte scholing.
Lees ook
- HR en personeelsbeleid: de verplichtingen voor werkgevers in 2026 — het overzicht
- Proeftijd en concurrentiebeding: de regels en valkuilen — andere bedingen in het contract
- Ontslag via UWV of kantonrechter: welke route wanneer? — scholing en het verbetertraject
- Het personeelsdossier en de AVG: wat mag wel en niet? — afspraken vastleggen
- Vind een HR-adviseur of opleidingspartij — dienstverleners in de gids
Bronnen
- Rijksoverheid — Scholing en opleiding van werknemers
- ADVOCATEN.NL — Terugbetaling van studiekosten en de scholingsplicht (7:611a BW)
- Moore MKW — Wanneer moet een werkgever verplichte scholing kosteloos aanbieden?
- Ondernemen met Personeel — Studiekostenvergoeding personeel: regels 2026
- Swart Legal — De scholingsverplichting en het studiekostenbeding
- Eldermans | Geerts — Het studiekostenbeding: wanneer is sprake van verplichte scholing?
Dit artikel hoort bij het onderwerp HR & personeelsbeleid. Bekijk de complete gids en alle artikelen erover.