Werkgevers zijn nu al wettelijk verplicht om ongewenst gedrag op de werkvloer tegen te gaan — pesten, (seksuele) intimidatie, discriminatie en agressie vallen onder de psychosociale arbeidsbelasting (PSA) die de Arbowet je opdraagt te voorkomen. Een specifieke verplichting om een vertrouwenspersoon aan te stellen bestaat nog niet, maar komt er mogelijk aan: een initiatiefwetsvoorstel dat dit verplicht stelt, is op 23 mei 2023 door de Tweede Kamer aangenomen en ligt sindsdien bij de Eerste Kamer. Een aangenomen amendement zondert de kleinste werkgevers uit. De cijfers onderstrepen de urgentie: ongeveer één op de vijf werknemers krijgt te maken met ongewenst gedrag. Dit artikel legt uit wat nu al moet en wat eraan komt. Het is algemene informatie, geen juridisch advies.
Wat nu al verplicht is: PSA tegengaan
Veel werkgevers denken dat de verplichting rond ongewenst gedrag pas met de nieuwe wet ontstaat. Dat klopt niet. Op grond van de Arbowet en het Burgerlijk Wetboek ben je nú al verplicht je medewerkers te beschermen tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA). Daaronder vallen alle ongewenste omgangsvormen: pesten, agressie en geweld, discriminatie, seksuele intimidatie en ook een structureel te hoge werkdruk.
Concreet betekent dit dat je in je arbobeleid — als onderdeel van de RI&E — moet opnemen hoe je deze risico’s voorkomt en bestrijdt. Het gaat dus niet om een vrijblijvende intentie: het tegengaan van ongewenst gedrag is een toetsbare wettelijke verplichting, die de Arbeidsinspectie kan controleren. De keuze van de maatregelen is nu nog grotendeels aan jou, maar dat je maatregelen treft, is verplicht.
Waarom dit speelt: de cijfers
De aandacht voor dit onderwerp is de afgelopen jaren sterk toegenomen, mede door berichtgeving in de media, maar de cijfers spreken voor zich. Onderzoek laat zien dat ongeveer één op de vijf werknemers te maken heeft met ongewenst gedrag op de werkvloer. In een aanzienlijk deel van die gevallen komt het ongewenste gedrag van een leidinggevende of collega.
Die omvang verklaart waarom de wetgever ingrijpt en waarom dit ook voor jou als werkgever relevant is: ongewenst gedrag leidt tot verzuim, verloop en mogelijke aansprakelijkheid. Het is dus niet alleen een morele kwestie, maar ook een bedrijfsrisico.
Wat eraan komt: de verplichte vertrouwenspersoon
Het initiatiefwetsvoorstel dat een vertrouwenspersoon verplicht stelt, wijzigt de Arbowet. De kern: werkgevers worden verplicht ten minste één vertrouwenspersoon beschikbaar te stellen waar medewerkers terechtkunnen met meldingen over ongewenst gedrag.
Een paar belangrijke elementen uit het voorstel. De vertrouwenspersoon mag intern of extern zijn — extern kan via een branchevereniging of arbodienst, wat vooral voor kleinere organisaties een uitkomst is. De vertrouwenspersoon moet beschikken over voldoende deskundigheid en ervaring, en onafhankelijk en zelfstandig kunnen handelen; de werkgever moet dat faciliteren. Het voorstel regelt ook een aantal basistaken en versterkt de rechtspositie en bescherming van de vertrouwenspersoon binnen de organisatie.
Belangrijk is de uitzondering voor kleine werkgevers: via een aangenomen amendement worden ondernemingen onder een bepaalde drempel (in de behandeling is gesproken over een grens van tien werknemers) uitgezonderd van de verplichting. De precieze drempel en uitwerking hangen af van de definitieve wettekst.
De status: nog niet definitief
Hier past nuance, want de berichtgeving loopt uiteen. Sommige bronnen stellen dat een vertrouwenspersoon “vanaf 2026 verplicht” is, maar dat is voorbarig. De feitelijke stand: de Tweede Kamer nam het wetsvoorstel aan op 23 mei 2023, en sindsdien ligt het ter behandeling bij de Eerste Kamer, waar fracties inhoudelijke vragen hebben gesteld. Het is op het moment van schrijven nog geen geldend recht en er is geen bevestigde inwerkingtredingsdatum.
Dat betekent dat je nu nog niet wettelijk verplicht bent een vertrouwenspersoon aan te stellen — maar de PSA-verplichting uit de Arbowet geldt onverkort, en de kans dat de specifieke verplichting er komt, is reëel. Verifieer de actuele status voordat je conclusies trekt, want dit kan op afzienbare termijn veranderen.
Wat je nu al verstandig kunt doen
Ook zonder de wettelijke verplichting is het aanstellen van een vertrouwenspersoon een effectieve manier om aan je PSA-plicht te voldoen en ongewenst gedrag tegen te gaan. Daarnaast zijn er concrete maatregelen die nu al verstandig — en deels verplicht — zijn.
Stel een gedragscode op die duidelijk maakt welk gedrag wel en niet acceptabel is. Leg een meld- en klachtenprocedure vast, zodat medewerkers weten waar ze terechtkunnen. Neem het onderwerp expliciet op in je RI&E en plan van aanpak, want PSA hoort daar wettelijk in thuis. En train leidinggevenden in het herkennen van en omgaan met ongewenst gedrag. Wie dit nu regelt, voldoet aan de huidige Arbowet-plicht én is voorbereid op de aankomende verplichting.
Wat dit voor jou als werkgever betekent
De praktische les: wacht niet op de wet. De verplichting om ongewenst gedrag tegen te gaan bestaat al; alleen de specifieke eis van een vertrouwenspersoon is nog in behandeling. Door nu een gedragscode, een meldprocedure en een (eventueel externe) vertrouwenspersoon te regelen, dek je je huidige PSA-verplichting af, verlaag je het risico op verzuim en aansprakelijkheid, en ben je klaar voor de wet zodra die ingaat. Voor kleine organisaties is een externe vertrouwenspersoon via een arbodienst of branchevereniging een toegankelijke oplossing.
Veelgestelde vragen
Is een vertrouwenspersoon nu verplicht?
Nog niet. De specifieke verplichting ligt bij de Eerste Kamer. Wel ben je nu al verplicht ongewenst gedrag (PSA) tegen te gaan.
Wat valt onder ongewenst gedrag?
Pesten, agressie en geweld, discriminatie, seksuele intimidatie, en een structureel te hoge werkdruk — samen psychosociale arbeidsbelasting.
Welke verplichting heb ik nu al?
Op grond van de Arbowet moet je PSA voorkomen en bestrijden, en dat opnemen in je arbobeleid en RI&E.
Wanneer wordt de vertrouwenspersoon verplicht?
Het wetsvoorstel is in 2023 door de Tweede Kamer aangenomen en ligt bij de Eerste Kamer; een definitieve datum is er nog niet.
Geldt de verplichting ook voor kleine bedrijven?
Een amendement zondert de kleinste werkgevers uit (in de behandeling is gesproken over een grens van tien werknemers); de precieze drempel hangt af van de definitieve wet.
Mag de vertrouwenspersoon extern zijn?
Ja, het voorstel staat een externe vertrouwenspersoon toe, bijvoorbeeld via een arbodienst of branchevereniging.
Welke eisen gelden voor een vertrouwenspersoon?
Voldoende deskundigheid en ervaring, en de mogelijkheid om onafhankelijk en zelfstandig te handelen.
Hoeveel werknemers krijgen te maken met ongewenst gedrag?
Onderzoek wijst op ongeveer één op de vijf werknemers.
Hoort ongewenst gedrag in de RI&E?
Ja. PSA is een verplicht onderdeel van de risico-inventarisatie en het plan van aanpak.
Wat is een gedragscode?
Een document dat vastlegt welk gedrag acceptabel is en welk niet, als basis voor een veilige werkomgeving.
Wat riskeer ik als ik niets regel?
Naast handhaving door de Arbeidsinspectie op de PSA-plicht, loop je risico op verzuim, verloop en aansprakelijkheid.
Wat kan ik nu het beste doen?
Een gedragscode en meldprocedure opstellen, PSA in je RI&E opnemen, leidinggevenden trainen en eventueel een (externe) vertrouwenspersoon aanstellen.
Lees ook
- HR en personeelsbeleid: de verplichtingen voor werkgevers in 2026 — het overzicht
- Arbo en zorgplicht: de RI&E en je verplichtingen rond veiligheid — PSA in de RI&E
- Het personeelsdossier en de AVG: wat mag wel en niet? — meldingen zorgvuldig vastleggen
- Scholingsplicht en ontwikkeling: wat moet je werknemers bieden?
- Vind een vertrouwenspersoon of arbodienst — dienstverleners in de gids
Bronnen
- Eerste Kamer — Initiatiefvoorstel-Patijn Verplichtstelling vertrouwenspersoon ongewenst gedrag (35.592)
- Rijksoverheid / Arboportaal — Psychosociale arbeidsbelasting
- Randstad — Checklist grensoverschrijdend gedrag op het werk
- Nederlands Compliance Instituut — Stand van zaken initiatiefwetsvoorstel verplicht stellen vertrouwenspersoon
- Nationaal Actieprogramma — Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld
Dit artikel hoort bij het onderwerp HR & personeelsbeleid. Bekijk de complete gids en alle artikelen erover.